ଦିଗ ଦିହୁଡ଼ି

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି

ଶ୍ରୀ ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ "ଦିଗ ଦିହୁଡ଼ି" ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ କୃତି । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବଦଳୁଥିବା ସମାଜ, ମଣିଷର ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ଜଣେ ନାରୀର ସଂଘର୍ଷର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ୍ ।

ପରିଚୟ (Introduction)

ଉପନ୍ୟାସ 'ଦିଗ ଦିହୁଡ଼ି' ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଯାହା ପାଠକକୁ ମଣିଷ ଜୀବନର ଗଭୀରତା ଓ ସମାଜର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ରୂପ ସହ ପରିଚିତ କରାଏ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଜୀବନର ଘାତପ୍ରତିଘାତ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପଲ୍ଲୀ ନାରୀ ‘ରମା’ର ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟ ଓ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତି ଖୋଜିବାର ଏକ ଭାବପ୍ରବଣ ଯାତ୍ରା । ପୁସ୍ତକଟି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶାର ସେହି ସନ୍ଧିକ୍ଷଣକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଣା ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତବାଦୀ ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ନୂତନ ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ସହରୀକରଣର ସୁଅ ଗାଁ ଗହଳିକୁ ମାଡ଼ି ଆସୁଥିଲା ।

କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ରମାର ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଯେ ଭାଗ୍ୟ କିପରି ମଣିଷକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ । ଏକ ସମୟର ସମୃଦ୍ଧ ପରିବାରର ଝିଅ ରମା, ପରିସ୍ଥିତି ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ି ଚାଉଳ ମୁଠିଏ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିବା ବେଳେ ତା’ର ବିବାହ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁଖ ଅଳ୍ପଦିନର ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏକ ମଟର ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ସ୍ୱାମୀ ହରର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରମାର ଜୀବନ ଏକ ଅଜଣା ଅନ୍ଧାର ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାହିଁ ରମାକୁ ଜୀବନର ନୂଆ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ । ସେ କେବଳ ଜଣେ ଅସହାୟ ବିଧବା ଭାବେ ନିଜକୁ ସୀମିତ ନ ରଖି ‘ଗ୍ରାମସେବିକା’ ଭାବେ ନିଜର ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ସମାଜ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସାର୍ଥକ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ।

ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ପାଠକ ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ସଂଘର୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବେ । ଗୋଟିଏ ପଟେ କୁଶଳ ବାବୁଙ୍କ ପରି ଆଦର୍ଶବାଦୀ ନେତା, ଯିଏ ରମାକୁ ଦେଶସେବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ବାଜି ବାବୁ ଓ ସୁଧୀ ବାବୁଙ୍କ ପରି କ୍ଷମତାଲୋଭୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂଗଠନ ଓ କ୍ଷମତାହିଁ ସବୁକିଛି । ଏହି ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ରମା ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତି କ୍ଷମତାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାରେ ହିଁ ଅଛି । ଓଳଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମରେ ରମାର ଆତ୍ମସନ୍ଧାନ ଏବଂ ସେବାର ବ୍ରତ ପାଠକକୁ ଏକ ନୂତନ ଜୀବନଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କରେ ‘ଦିଗ ଦିହୁଡ଼ି’ ଶୀର୍ଷକଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ସେହି ବିବେକର ଆଲୋକକୁ ସୂଚାଏ, ଯାହା ମଣିଷକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

ଉପନ୍ୟାସର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ । କାହାଣୀଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ‘ଉଜଳଗଡ଼’ ଏବଂ ‘ହୁମୁରା’ ପରି ଦୁଇଟି ପଲ୍ଲୀ ଗ୍ରାମକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଗଢ଼ିଉଠିଛି । ଏହା ସେହି ସମୟର ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ, ଯେତେବେଳେ ଶହ ଶହ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତବାଦୀ ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ସମାଜରେ ଏକ ନୂତନ ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଯୁଗର ସୂତ୍ରପାତ ହେଉଥିଲା ।

ଉପନ୍ୟାସର ପରିବେଶ ପୁରୁଣା ସଂସ୍କାର ଏବଂ ନୂତନ ଜୀବନଶୈଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଏ । ଏକ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକରେ ଧାନ ଅମାର, ହଳିଆ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ଚହଳ ଥିଲା, ସେମାନେ ଏବେ ଆର୍ଥିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ଶିକାର ହୋଇ ଚାଉଳ ମୁଠିଏ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି । ଅପରପକ୍ଷରେ, ଗାଁର ‘ଯୁଗେଶ୍ଵର ଛକ’ ଆଧୁନିକତାର ନୂଆ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଉଭା ହେଉଛି । ଯେଉଁଠାରେ ଦିନେ ନିଛାଟିଆ ବରଗଛ ମୂଳେ ଅପୂଜା ଦିଅଁ ପଡ଼ି ରହିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏବେ ବିଜୁଳି ଆଲୁଅ ଜଳୁଛି, ମଟର ଟ୍ରକ୍ ଏବଂ ବସ୍‌ର ଧାଁ ଦଉଡ଼ ଚାଲିଛି ।

ଏହି ସାମାଜିକ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟରେ କଳକାରଖାନାର ଆବିର୍ଭାବ ଓ ନୂତନ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ବ୍ୟବହାର ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନର ମୂଳଦୁଆକୁ ହଲାଇ ଦେଉଛି । ଗାଁରେ ଧାନକୁଟା କଳ (ହଲର) ବସିବା ଫଳରେ ଗରିବ ଧାନକୁଟୁଣୀ ମହିଳାମାନେ ବେକାର ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି, ଯାହା ପୁରୁଣା ବୃତ୍ତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ନୂଆ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଲୋକେ ଚାଷକାମ ଛାଡ଼ି ମଜୁରି ପାଇଁ ରାଉରକେଲା ବା ହୀରାକୁଦ ପରି ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଉଛନ୍ତି । ଶଗଡ଼ ଗାଡ଼ିର ମନ୍ଥର ଗତି ବଦଳରେ ସମାଜରେ ଏକ ‘ତରତର’ ଭାବ ଆସୁଛି, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ପାଇଁ ନୂଆ ନୂଆ ସମ୍ଭାବନା ଓ ବିପଦ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ମାଡ଼ି ଆସୁଛି । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପୃଷ୍ଠଭୂମିହିଁ କାହାଣୀକୁ ଏକ ଗଭୀର ଆବେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର (Major Characters)

ରମା: ଉପନ୍ୟାସର ମୁଖ୍ୟ ନାୟିକା, ଯିଏ ବୈଧବ୍ୟ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ପରେ ଗ୍ରାମସେବିକା ଭାବେ ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାରେ ଶାନ୍ତି ଖୋଜିଛନ୍ତି ।

ମାୟା ଦେବୀ: ରମାର ଟାଣୁଆ ବୋଉ, ଯିଏ ଅଭାବ ଅନଟନ ଭିତରେ ସଂସାରକୁ ସମ୍ଭାଳିଛନ୍ତି ଏବଂ ଗରିବୀ ଦୂର କରିବାକୁ ହୋଟେଲ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

ହର: ରମାର ସ୍ୱାମୀ ଓ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ମଟର ଡ୍ରାଇଭର, ଯାହାର ଆକସ୍ମିକ ମୃତ୍ୟୁ ରମାର ଜୀବନର ଗତିପଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ।

ରେବତୀ (ରେବ): ମୂଷାଭାଇଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ରମାର ସାଙ୍ଗ, ଯାହାର ଚରିତ୍ର ଚପଳତା, ଆବେଗ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଗୁମର କାହାଣୀରେ ରସାଣିତ ହୋଇ ପାଠକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।

ମୂଷା ଭାଇ: ରମାର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ ଓ ଜଣେ ହୋମିଓପାଥି ଚିକିତ୍ସକ, ଯିଏ ଗାଁରେ ଏକ ଦୋକାନ କରି ନିଜର ସରଳ ଗୁଜୁରାଣ ମେଣ୍ଟାନ୍ତି ।

ଦାମ: ରମାର ଦାଦି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାର୍ଥପର, କ୍ଷମତାଲୋଭୀ ଏବଂ ସମାଜରେ ନିଜର ବଡ଼ପଣ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ସବୁବେଳେ କୁଟିଳ ନୀତି ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି ।

କୁଳିଆ ବୋଉ: ରମାର ଖୁଡ଼ୀ, ଯିଏ ପରମ୍ପରା ବଦଳରେ ପରିଶ୍ରମ କରି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣନ୍ତି ଏବଂ ମାୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ବାସ୍ତବିକ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ।

କୁଶଳ ବାବୁ: ଜଣେ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ନେତା, ଯିଏ ରମାଠାରେ ସମାଜ ସେବାର ଶକ୍ତି ଦେଖି ତାକୁ ଜନସେବା ଓ ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାନ୍ତି ।

ରାଧୀ ନାନୀ: ଓଳଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମର ପରିଚାଳିକା, ଯିଏ ରମାକୁ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାର ଗଭୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଭାତୀ: ରମାର ସାଙ୍ଗ ଓ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଯୁବତୀ, ଯିଏ ସମାଜର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଶିଳ୍ପାୟନର ଜଟିଳତାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଙ୍ଗେ ନିଭେଇଛି ।

ସୁର: ରମା ଓ ହରଙ୍କ ଛୋଟ ପୁଅ, ଯିଏ ରମାର ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ସାହାରା ଏବଂ ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନରେ ଆଶାର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ।

ବାଜି ବାବୁ: ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତା, ଯିଏ ଆଦର୍ଶ ବଦଳରେ କ୍ଷମତା ଓ ସଂଗଠନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସମାଜର ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟ କୁହନ୍ତି ।

ସୁଧୀ ବାବୁ: ଜଣେ ସିଆଣିଆ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନତା କେବଳ ଏକ ସାଧନ ଏବଂ କ୍ଷମତା ହାସଲ ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟେ ।

ଜଗୁ: ରମାର ସାନ ଭାଇ, ଯିଏ ନିଜର ପାଠପଢ଼ାରେ ଏକାଗ୍ରତା ରଖି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଣେ କୃତୀ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଭାବେ ନିଜକୁ ଗଢ଼ିଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

ଉପନ୍ୟାସର ମୂଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଜୀବନର ଅନେକ ରଙ୍ଗ, ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ବିରାଟ କାନଭାସ ଅଟେ । ଏହି କାହାଣୀଟି କେବଳ ରମା ନାମକ ଜଣେ ନାରୀର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସେହି ସମୟର ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ପଲ୍ଲୀ ସମାଜର କଥା କୁହେ, ଯେଉଁଠି ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ଭାଙ୍ଗୁଛି ଏବଂ ନୂଆ ଆଧୁନିକତା ଗୋଡ଼ ଥାପୁଛି । ଆସନ୍ତୁ, ରମାଙ୍କ ଜୀବନ ଯାତ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି କାହାଣୀର ଗଭୀରତାକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ।

କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥାରୁ । ରମାର ବାପା ଚାଲିଯିବା ପରେ ଘରର ସମସ୍ତ ବୋଝ ତା’ ବୋଉ ମାୟା ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି । ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚଟା ପେଟ ପୋଷିବା ମାୟା ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କଠୋର ତପସ୍ୟା ପାଲଟିଛି । ରମା ନିଜ ପିଲାଦିନର ସେହି ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧିର ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଏ, ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଚାକର-ବାକର, ହଳିଆ-କୋଠିଆଙ୍କ ଚହଳ ଥିଲା ଏବଂ ଅମାରରେ ଧାନ ପୂରି ରହୁଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସମୟକ୍ରମେ ସେହି ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତବାଦୀ ଜମିଦାରୀ ଲୋପ ପାଇଲା ଏବଂ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ କଳିତକରାଳ ଫଳରେ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାଗବଣ୍ଟା ହୋଇ ସବୁ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଗଲା । ଆଜି ଅବସ୍ଥା ଏପରି ଯେ, ଘରେ ଚାଉଳ ମୁଠିଏ ନଥିବାରୁ ରମାକୁ ପଡ଼ୋଶୀ ମୂଷାଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଉଧାର ମାଗିବାକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି ।

ମୂଷାଭାଇଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଉଳ ମାଗିବାକୁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ ରମାର ଭେଟ ହୁଏ ତାଙ୍କ ପିଇସୀପୁଅ ଭାଇ ହର ସହିତ । ହର ଜଣେ ମଟର ଡ୍ରାଇଭର, ଯାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ କଳା ଚେହେରା ଓ ଟାଣୁଆ ଦେହ ରମାକୁ ପ୍ରଥମ ଦେଖାରେ ହିଁ ଆକର୍ଷିତ କରେ । ମୂଷାଭାଇଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ରେବତୀ ବା ‘ରେବ’ ରମାର ଅତି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସାଙ୍ଗ । ରେବତୀର ଚରିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ରହସ୍ୟମୟୀ ଏବଂ ସେହିଁ ରମା ଓ ହରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ଧୀରେ ଧୀରେ ରମା ଓ ହରଙ୍କ ବିବାହ ସ୍ଥିର ହୁଏ । ମାୟା ଦେବୀ ନିଜର ଅଭାବ ଅନଟନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଝିଅର ବିବାହ ଅତି ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଭାବେ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ସଞ୍ଚିତ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୁରୁଣା କଂସା ବାସନ ଯୌତୁକ ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ରମା ଶାଶୂଘର ଉଜଳଗଡ଼କୁ ଯାଏ ଏବଂ ଜଣେ କୁଳବୋହୂ ଭାବେ ନିଜର ନୂଆ ସଂସାର ଆରମ୍ଭ କରେ ।

ହରର ଚରିତ୍ର ଜଣେ ଆଧୁନିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୁବକର ଚରିତ୍ର, ଯିଏ ଶଗଡ଼ ଗାଡ଼ିର ମନ୍ଥରତାକୁ ଛାଡ଼ି ମଟର ଗାଡ଼ିର ବେଗକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲା । ତା’ ପାଇଁ ଜୀବନ ହେଉଛି ‘ଆଗକୁ ଆଗକୁ ମାଡ଼ିଚାଲିବା’ । ସେ ସମାଜର ପୁରୁଣା ଆଚାର ଓ ନୀତିନିୟମକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ସମାଲୋଚନା କରେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ ପଇସା ଓ ଶକ୍ତି ହିଁ ଏହି ନୂଆ ଯୁଗର ମନ୍ତ୍ର । ରମା ଓ ହରଙ୍କ ଦୁନିଆରେ ପୁଅ ସୁରର ଜନ୍ମ ସେମାନଙ୍କ ଖୁସିକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଦିଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁଖ ଅଳ୍ପଦିନର ଥିଲା । ଏକ ବଡ଼ କାଠ ବୋଝେଇ ଟ୍ରକ୍ ଚଲାଉଥିବା ବେଳେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ହରର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ଏହି ଘଟଣା ରମାର ଦୁନିଆକୁ ଓଲଟପାଲଟ କରିଦିଏ ଏବଂ ସେ ନିଜର ଛୋଟ ପୁଅକୁ ଧରି ପୁଣି ବାପଘରକୁ ଫେରିଆସେ ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଗାଁରେ ସମାଜର ରୂପରେଖ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଦଳିବାରେ ଲାଗିଛି । ଗାଁର ଯୁଗେଶ୍ଵର ଛକରେ ବିଜୁଳି ଆଲୁଅ ଜଳୁଛି ଏବଂ ନୂଆ ନୂଆ ଦୋକାନ ବଜାର ଗଢ଼ି ଉଠୁଛି । ମାୟା ଦେବୀ ଗରିବୀ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଛକ ଉପରେ ଏକ ହୋଟେଲ ଓ ଚାହା ଦୋକାନ କରନ୍ତି । ଏହାକୁ ନେଇ ରମାର ଦାଦି ଦାମ ଓ ସମାଜର ଅନ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଛି-ଛିକାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମାୟା ଦେବୀ ନିଜ ଜିଦ୍‌ରେ ଅଟଳ ରହନ୍ତି । ଗାଁରେ ଧାନକୁଟା କଳ (ହଲର) ବସିବା ଫଳରେ ଗରିବ ଧାନକୁଟୁଣୀ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଚାଲିଯାଏ, ଯାହା ସମାଜରେ ପୁରୁଣା ବୃତ୍ତି ଓ ନୂଆ ଯନ୍ତ୍ର ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିରାଟ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ବୈଧବ୍ୟ ପରେ ରମା ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ସେ କେବଳ ଘରେ ବସି ରହିଲେ ନିଜକୁ କି ସମାଜକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ସେ ଜଣେ ‘ଗ୍ରାମସେବିକା’ ଭାବେ ତାଲିମ୍ ନେବାକୁ ସହରକୁ ଯାଏ । ସେଠାରେ ସେ ସୁଷମା ଓ ପ୍ରଭାତୀଙ୍କ ପରି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଭେଟେ । ପ୍ରଭାତୀ, ଯିଏ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଯୁବତୀ, ଶିଳ୍ପାୟନ ଯୋଗୁଁ ନିଜ ଗାଁ ଠେଁଠେଁଇପୋଷ୍‌ରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହେବାର ଦୁଃଖ ରମାକୁ ଶୁଣାଏ । ଏହି ତାଲିମ୍ ସମୟରେ ରମା ବୁଝେ ଯେ ସମାଜର ଉନ୍ନତି କେବଳ ବକ୍ତୃତାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରକୃତ କାମରେ ହିଁ ଅଛି । ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଶିଳ୍ପ ଆସିବା ଫଳରେ ମଣିଷ ପରିବାର ଓ ସାହିପଡ଼ିଶାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥପର ହୋଇଯାଉଛି ।

ରମା ନିଜ କାମ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୁଶଳ ବାବୁଙ୍କ ପରି ଜଣେ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ନେତାଙ୍କୁ ଭେଟେ, ଯିଏ ରମାକୁ ଦେଶ ଓ ସମାଜର ନେତୃତ୍ୱ ନେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି । କୁଶଳ ବାବୁ ଚାହାନ୍ତି ରମା ଜଣେ ‘ଜଗତ-ମାତା’ ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କର ସେବା କରୁ । କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ରମାର ଭେଟ ହୁଏ ବାଜି ବାବୁ ଓ ସୁଧୀ ବାବୁଙ୍କ ସହିତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷମତା ଓ ସଂଗଠନ ହିଁ ସବୁକିଛି । ବାଜି ବାବୁଙ୍କର ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟ– “ସର୍ବଦା ମିଥ୍ୟା କହିବ, କଦାପି ସତ୍ୟ କହିବ ନାହିଁ” – ରମାକୁ ଚକିତ ଓ ବ୍ୟଥିତ କରେ । ରମା ବୁଝିପାରେ ଯେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାର ଲଢ଼େଇ ଭିତରେ ପ୍ରକୃତ ସେବା ଲୁଚି ରହିଯାଉଛି ।

ରାଜନୈତିକ ଜଟିଳତାଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହି ରମା ‘ଓଳଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ’କୁ ଯାଏ । ସେଠାରେ ରାଧୀ ନାନୀଙ୍କ ସହଜ ସରଳ ଜୀବନ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ତାକୁ ବହୁତ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଆଶ୍ରମର ପରିବେଶରେ ରମା ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ଶ୍ରମ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ମନକୁ ପ୍ରକୃତ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା ମୋହ ଓ କ୍ଷମତାର ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେହି ଅପନ୍ତରା ଗାଁର ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ । ସେ ବୁଝିଯାଏ ଯେ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ “ଦିହୁଡ଼ି” ବା ଆଲୋକ ହେଉଛି ନିଜ ଭିତରର ସେବା ମନୋଭାବ, ଯାହା ଅନ୍ୟର ଅନ୍ଧାରୀ ଜୀବନରେ ଆଲୋକ ଭରିଦିଏ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ଏହି କାହାଣୀ କେବଳ ‘ରମା’ ନାମକ ଜଣେ ନାରୀର ଜୀବନ ଯାତ୍ରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଅନ୍ତର ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଅସୀମ ସମ୍ଭାବନା ଏବଂ ତା’ର ବିବେକର ଜୟଗାନ । ଉପନ୍ୟାସଟି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶାର ଯେଉଁ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି, ତାହା ଆମକୁ ବୁଝାଇ ଦିଏ ଯେ ସମୟ ଯେତେ ବଦଳିଲେ ବି ମଣିଷପଣିଆର ମୂଲ୍ୟ କେବେ କମେ ନାହିଁ ।

ପୁସ୍ତକର ଶୀର୍ଷକ ‘ଦିଗ ଦିହୁଡ଼ି’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଠାରେ ‘ଦିହୁଡ଼ି’ କୌଣସି ପାର୍ଥିବ ଆଲୋକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ରମାର ସେହି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ସେବା ମନୋଭାବର ଆଲୋକ, ଯାହା ତାକୁ ବୈଧବ୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅବହେଳାର ଅନ୍ଧାର ଭିତରୁ ବାହାର କରି ଆଣିଛି । କାହାଣୀର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରମା ଅନୁଭବ କରେ ଯେ କୁଶଳ ବାବୁଙ୍କ ପରି ଆଦର୍ଶବାଦୀ ନେତା କିମ୍ବା ବାଜି ବାବୁ ଓ ସୁଧୀ ବାବୁଙ୍କ ପରି କ୍ଷମତାଲୋଭୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତା’ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ । ସେ ବୁଝିଯାଏ ଯେ ପ୍ରକୃତ ସେବା କୌଣସି ପଦ ପଦବୀ ବା ଦରମାଭୁକ୍ତ ଚାକିରିରେ ନଥାଏ, ବରଂ ନିଜ ଅନ୍ତରର ଡାକ ଶୁଣି ସମାଜର ଅବହେଳିତ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଶିଯିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତିର ମାର୍ଗ ।

ଏହି ପୁସ୍ତକ ପାଠକକୁ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ । ରମା ଯେତେବେଳେ ତା’ର ସମସ୍ତ ସଂସାରୀ ମୋହ ଓ ଲାଭ-କ୍ଷତିର ହିସାବକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ଓଳଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମରେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ‘ଦିହୁଡ଼ି’ ବା ମଶାଲ ସଦୃଶ ହୋଇଯାଏ । ତା’ର ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣ ପାଠକ ମନରେ ଆଶା ଜଗାଏ ଯେ ଜୀବନରେ ଯେତେ ବଡ଼ ବିପତ୍ତି ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସାହସ ଓ ସଦ୍‍ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ମଣିଷ ନିଜର ଗନ୍ତବ୍ୟ ପଥ ଖୋଜି ପାଇପାରିବ ।